การศึกษาไทย ลมใต้ปีกปฏิวัติ 2475 : อำนาจ ความรู้ ผู้คน พลเมือง / ภิญญพันธุ์ พจนะลาวัณย์ / สมมติ

การศึกษาไทย ลมใต้ปีกปฏิวัติ 2475 : อำนาจ ความรู้ ผู้คน พลเมือง

ในยุคหนึ่ง การศึกษาไทยได้รับการออกแบบมาเพื่อ 'ผลิตบุคลากรป้อนระบบราชการ' และ 'สร้างพลเมืองที่เชื่อฟังรัฐ' ภายใต้บรรยากาศที่เสรีภาพในการแสดงออกยังไม่เบ่งบาน และการเรียนการสอนไม่ได้มุ่งเน้นไปที่การวิพากษ์วิจารณ์ จนกระทั่งรุ่งสางของวันที่ 24 มิถุนายน 2475 การปฏิวัติสยามได้เปลี่ยนความหมายของ 'การศึกษา' จากเครื่องมือของรัฐ สู่รากฐานของ 'อำนาจอธิปไตยของประชาชน'

'การศึกษาในฐานะหัวใจของประชาธิปไตย' จึงถือกำเนิดขึ้น ผ่านสถาปัตยกรรมทางความคิดของคณะราษฎรที่ถูกฝังอยู่ใน 'หลัก 6 ประการ' ซึ่ง 'การศึกษา' เป็นหนึ่งในคำมั่นสัญญาสำคัญที่จะเปลี่ยนโครงสร้างประเทศ และคืนอำนาจให้ราษฎรผ่านการสร้างความรู้ที่เป็นอิสระจากระบอบเดิม

แต่คำถามคือ—มันดำรงอยู่ได้นานแค่ไหน?
เพราะรัฐประหาร 2490 กลายเป็นจุดเริ่มต้นของวงจรซ้ำ และเหตุการณ์ 2549, 2557 ย้ำเตือนว่า ประชาธิปไตย (รวมถึงการศึกษาแบบประชาธิปไตย) ไม่เคยได้หยั่งรากอย่างมั่นคงในสังคมไทย

หนังสือเล่มนี้จึงทำหน้าที่รื้อถอนและสำรวจรอยต่อของประวัติศาสตร์ผ่านประเด็นที่แหลมคม 3 ประเด็นสำคัญ คือ

1. แรงขับดันจากโลกกว้าง:
การวิเคราะห์ความเชื่อมโยงระหว่างอุดมการณ์ปฏิวัติฝรั่งเศส และการหยิบยืม 'หลักวิชา' จากญี่ปุ่นมาใช้จัดระเบียบการศึกษาสมัยใหม่ เพื่อขยับออกจากอิทธิพลเดิมที่มีอังกฤษเป็นศูนย์กลางมานานหลายสิบปี

2. จาก 'ชาติวุฒิ' สู่ 'คุณวุฒิ':
การรื้อสร้างโครงสร้างการศึกษาตั้งแต่ระดับประถม มัธยม จนถึงมหาวิทยาลัย เพื่อสร้างมาตรฐานใหม่ที่เปิดโอกาสให้คนในสังคมไต่เต้าได้ด้วยความรู้ความสามารถ แทนที่การวัดกันด้วยสายเลือดหรือชนชั้นแบบเดิม

3. ลมใต้ปีกที่ถูกหักซ้ายหันขวา:
ประวัติศาสตร์การต่อสู้ที่ไม่ได้ราบรื่น เมื่ออุดมการณ์ประชาธิปไตยถูกขัดขวางด้วยการรัฐประหารซ้ำเล่า ตั้งแต่ปี 2490 มาจนถึงปัจจุบัน ส่งผลให้ทิศทางการศึกษาถูกปรับเปลี่ยนไปสู่การมีอำนาจนำของ 'ฝ่ายอนุรักษนิยมและทหารนิยม'

หนังสือที่ชวนอ่าน 'ประวัติศาสตร์การเมือง' ผ่านเลนส์ของการศึกษา ตั้งแต่ความหวังของคณะราษฎร ไปจนถึงความไม่เสร็จสิ้นของอุดมการณ์ที่ยังคงหลอกหลอนปัจจุบัน ในวาระกว่า 90 ปี 2475 นี่ไม่ใช่แค่การย้อนอดีต แต่มันคือการตั้งคำถามกับปัจจุบัน—ว่าเรากำลังเรียนรู้ เพื่อเป็น 'พลเมือง' หรือเพียงเพื่อเป็น 'ผู้เชื่อฟัง' อีกครั้งหนึ่ง

หนังสือเล่มนี้อาจเป็นส่วนหนึ่งที่ช่วยบอกเราว่า ภารกิจการสร้างพลเมืองที่มีเสรีภาพผ่านการศึกษายังเป็นเรื่องที่คนรุ่นเราจำต้องสะสางต่อ

----------

การศึกษาไทย ลมใต้ปีกปฏิวัติ 2475 : อำนาจ ความรู้ ผู้คน พลเมือง
ภิญญพันธุ์ พจนะลาวัณย์ เขียน
สำนักพิมพ์ สมมติ
จำนวน 312 หน้า ปกอ่อน
ขนาด 13.5 x 21 x 2 เซนติเมตร
ISBN 9786165620888